Hazar Tarihi / Türkler, Yahudiler, Ruslar

1972 yılında ölen Rus tarihçi ve arkeolog M. İ. Artamonovun Hazar Tarihi, (Trkler, Yahudiler, Ruslar) adlı bu eseri, sahasında yazılmış en temel kaynak eserdir. Artamonovdan sonra Hazarlar, Ruslar ve Hazar Yahudileri hakkında eser yazanların hemen tamamı, Artamonovun bu kitabından geniş ölçde faydalanmışlar; metodoloji olarak da onu taklit etmişlerdir. Artamonovun bizzat kendisi, eserini 25 yılda tamamlandığını belirtmektedir. Gerçekten de böyle bir eser birkaç yılda yazılacak bir çalışma değildir. Eserde Hazarlardan önce bu bölgede yaşayan halkları, Hazarların kimlerin torunları olduğunu, komşularının hangi halklardan teşekkl ettiğini bulacak; sırasıyla Hunlar, Bulgarlar, Hazar Trkleri ve komşu Trk halkları (Peçenekler, Bulgarlar, Kıpçaklar, Oğuzlar, Burtaslar..) ve diğer komşuları (Aslar, Osetinler, Grcler, Alanlar, Bizanslılar, Araplar, Acemler, Harezmliler vs.) ile olan mnasebetleri okuyacaksınız. Daha sonra Yahudilerin Hazaryaya nereden geldiklerini, halkı nasıl köle haline getirdiklerini, nasıl memleketin efendisi olduklarını ve Hazarların Yahudiliğe geçişini; Hazar Rus çatışmalarını ve sonunda Rusların Yahudiler yznden bir Trk devletini zamansız yıkışlarının hikayesini bulacaksınız.